Onder de
trend duurzaamheid wordt verstaan:
•
“a population effort in the preservation of
the natural environment and nations’ long-term commitment to renewable energies”
(OECD, 2013)
- Een gangbare definitie voor Duurzame Ontwikkeling volgens SLO (2009) is: "een ontwikkeling waarin tegemoet wordt gekomen aan de behoeften van de huidige generaties zonder de mogelijkheden weg te nemen dat toekomstige generaties in hun behoeften kunnen voorzien”.
Het gaat om het gedrag en de belangen van mensen (people), om
de effecten op en bescherming van het milieu, de ecologie en de aarde in het
algemeen (planet) en om economische ontwikkeling en welvaart (profit), afgekort
als de drie P's
Leren voor duurzame ontwikkeling overlapt met een aantal
andere vakoverstijgende thema's:
• Natuur- en milieueducatie (NME). Hierin staan natuur,
milieu, ecologie en de relatie met de mens centraal. Het bevorderen van
waardering voor natuur en milieu is een basis voor het beschermen ervan.
• Wereldburgerschap. Richt zich op de effecten van
globalisering en de 'interconnectedness' van mensen op aarde. De relatie tussen
keuzes hier die effecten hebben op leefomstandigheden daar, wereldeconomische
systemen en mensenrechten staan centraal.
• Burgerschap. Het oog hebben voor anderen en
gemeenschappelijke belangen, bevorderen van democratische principes en
omgangsvormen, verantwoordelijkheid voor sociale en fysieke omgeving.
Onderbouwing:
•
Het
behoud van kwetsbare land- en zeegebieden (OECD, 2013).
•
Investeringen
in hernieuwbare energie (OECD, 2013).
•
De
biosfeer voor toekomstige generaties beschermen (UNFCC, 2014).
•
Groene
vaardigheden om duurzaam en efficiënt gebruik te maken van hulpbronnen
(Cedefop, 2012).
Relatie met onderwijs:
Burgerschapsvorming
brengt basiskennis, vaardigheden en houding bij voor een actieve rol in de
eigen leefomgeving en samenleving. Leerlingen maken kennis met duurzame
ontwikkeling, sociale verantwoordelijkheid, gelijkwaardigheid en het omgaan met
maatschappelijke diversiteit (SLO, 2009).
Duurzaamheid
gaat de gehele maatschappij aan m.a.w. ook alle sectoren van het onderwijs.
Uit ons
netwerk blijkt dat de opleiding ergotherapie bewust is van een leven lang leren
omdat dit beroep voortdurend aan veranderingen onderhevig zal zijn. Dit
schooljaar is dan ook gestart met een minor die zich richt op het werken in de
wijk en actief burgerschap. Op het voorgezet onderwijs zal naast het predicaat
gezonde school in de toekomst ook een predicaat groene school ontstaan. Het
Groene Scholen Collectief is hier al een voorbeeld van.
Impactdiagram van duurzaamheid:
Trend 2: Vergrijzing
“Countries across the OECD are in the midst of a
rapid demographic transformation. Average life expectancy across OECD countries
has risen from 69 years in 1970 to an average of 79.7 years in 2010… In fact,
there will be more than twice as many people over the age of 80 in 2050 as
there are now.” (OECD, 2013)
De totale omvang van de groep
65+ zal in 2040 met ongeveer een miljoen mensen zijn toegenomen ten opzichten
van 2010. Vergrijzing ontstaat doordat mensen steeds ouder worden en het aantal
geboorten afneemt. De oorzaak van vergrijzing kent een aantal factoren:
·
Babyboomers: de verhouding tussen het aantal ouderen
en jongeren stijgt. Deze golf van babyboomers gaan redelijk tegelijk met
pensioen, wat druk zet op de zorg voor deze ouderen.
·
Stijging van levensverwachting: door verbeteringen in
voeding, gezondheid en geneeskunde
·
Meer welvaart
Onderbouwing:
•
Iedere
leeftijdsgroep heeft zijn eigen plek, activiteiten en dienstverlenende systemen
die weinig met elkaar communiceren. De diverse generaties leven hun eigen leven
in aparte, aan leeftijd gebonden sociale groepen.
•
Dit
wordt nog versterkt door aannames over de levensloop: zoals leren is voor
jeugd, werken voor de midden generatie en rusten voor ouderen. (http://www.samenonlinenederland.nl/over-samen-online/generatie-kloof-dichten.html)
•
Aandacht
voor intergenerationele praktijk is een resultaat van onder andere
demografische veranderingen en een algemene vermindering van actief
burgerschap. Uit: Pinto, T. et al., (2009). Samen, gisteren, vandaag en morgen:
Gids voor het opstellen en implementeren van intergenerationele projecten.
Matesproject EU. http://www.edushock.be/media/DOWNLOADS%20EDU/GIDS%20VOOR%20HET%20OPSTELLEN%20VAN%20%20INTERGENERATIONEEL%20LEREN%20Redactie%20Teresa%20Almeida%20Pinto.pdf
•
“This significant proportion of
retired people to active workers in society has important economic and social
implications. One significant consequence is that the large segment of skilled
and experienced workers preparing for retirement will leave a talent void in
several sectors of the economy – not least in education.”
(OECD, 2013)
Relatie met onderwijs:
Ontgroening
en vergrijzing plaatsen scholen voor de uitdaging om met een dalend aantal
leerlingen een aantrekkelijk en gevarieerd onderwijsaanbod in stand te houden
en de onderwijsfaciliteiten (bijvoorbeeld huisvesting) betaalbaar te houden.
(Sectorakkoord VO, 2014)
Door de vergrijzing van het personeelsbestand in het
onderwijs groeide de vraag naar vervanging. In het voortgezet onderwijs speelde dit al vanaf 2007. De vergrijzing betekende een forse
uitstroom van managers. Hierdoor ontstonden mogelijkheden voor leraren om door
te groeien naar het management. In de komende jaren zal deze trend doorzetten,
aangezien ruim 20% van de directeuren tussen de 55 en 60 jaar is (de grote professionalisering
dag, 2014)
Studentenpopulatie
gaan in toenemende mate verschillen zijn,
onder andere in vooropleiding, leeftijd en (studie)loopbaan. Deze
heterogeniteit vraagt om het verder personaliseren van het onderwijs,
bijvoorbeeld door goed in te spelen op de eigenschappen van de nieuwe
generaties. Uit: Trendanalyse: Ontwikkeling HAN Instellingsplan 2016-2020
(2015). p. 7
Zoals eerder
vermeld blijkt uit ons netwerk dat de opleiding ergotherapie dit schooljaar
gestart is met een nieuwe minor die zich onder andere richt op de samenwerking
met ouderen. In het PO en VO blijkt dat “oudere” docenten steeds meer ingezet
worden in het begeleiden van nieuwe collega’s, bovendien nemen gepensioneerde
docenten steeds meer een taak op zich binnen het reguliere onderwijs. Een
voorbeeld hiervan is toezicht houden in de mediatheek.
Impactdiagram van vergrijzing:
Scenariosjabloon duurzaamheid en vergrijzing:
Scenario 1: Behaalde resultaten in het verleden
bieden geen garantie voor de toekomst
De ervaringen van ouderen worden
ingezet om de jongeren kennis over te brengen, er wordt in deze toekomst samen
geleerd. We vinden het belangrijk om met zoveel mogelijke cohorten samen te
werken en te leren van elkaars ervaringen. We leren wat “nu” nodig is, er wordt
niet gekeken naar wat de jeugd echt vraagt, vaardigheden van de “oude”
generaties worden aangeleerd. Ervaren
arbeidskrachten die hun werkcarrière beëindigen dragen hun ervaring, kennis en
vaardigheden over aan anderen die hun werk voortzetten, mits hun werk op dat
moment nog relevant is.
Scenario 2: In de samenleving lerend werken
Een leven lang leren met/voor/door
elkaar in en met de omgeving/samenleving.
Er wordt gestreefd naar een
uitgebalanceerde samenhang tussen sociaal, ecologie en de economie.
Systeemdenken en wereldburgerschap staan centraal in alle onderwijssectoren.
Het leren is verbonden in alle contexten van de maatschappij zowel formeel als
informeel. De jeugd leert van de senioren maar ook vise versa. Leren is “a way
of life”. Bovendien is leren voor alle leeftijden “life long learning”.
Scenario 3: Een generationele aanpak, nu voor
nu
De docent heeft de kennis en kunde
en doet voor en draagt over. Leren is leeftijdsgericht. Er is een kloof tussen
jong en oud. De diverse generaties leven hun eigen leven in aparte, aan
leeftijd gebonden sociale groepen. Korte termijn onderwijs en geen aandacht
voor maatwerk. Er is een aanname van de maatschappij over de levensloop: leren
is voor de jeugd, werken voor de midden generatie en rusten voor de ouderen. De
scheiding van generaties blijft gehandhaafd. Fossiele brandstoffen worden nog
volop ingezet, terwijl mensen wel op de hoogte zijn van de uitputting van deze
bronnen.
Scenario
4: Een intergenerationele aanpak, nu voor later
Er wordt toekomstgericht opgeleid
voor banen van de toekomst. Er wordt duurzaam geleerd in het leren als in het
gebruik van grondstoffen. Wereldburgerschap, natuur en milieueducatie staan
centraal in het onderwijs. De uitputting van fossiele brandstoffen worden
tegengegaan met behulp van duurzaamheidsprojecten. Het individu staat meer
centraal en is gericht op de toekomst, collectief leren ontbreekt echter. De
scheiding van generaties worden steeds groter. De generaties groeien steeds
verder uit elkaar en hebben moeite met het begrijpen van elkaars waarden en
normen. De hype aan het begin van de 21e eeuw om als ouderen te
blijven leren is passé.

Mooie scenario's, originele trends en kijk op drijvende krachten. Goed dat jullie generaties beter met elkaar willen laten samenwerken! We vroegen ons als Team: Game Over af wat er precies bedoeld wordt met eindige vakkennis? Kennis blijft toch altijd doorontwikkelen en lijkt juist steeds meer aan verandering onderhevig te zijn?!
BeantwoordenVerwijderenNamens Team Game Over! Erik
Respicio in futuro! vond jullie scenariosjabloon erg interessant. Onze beoordeling vind je achter de volgende link:
BeantwoordenVerwijderenhttps://drive.google.com/file/d/0B1nRYAOvMEp7R25JdXpQVnZEWnM/view?usp=sharing
Wat een mooie, complete onderbouwing van twee uiteenlopende trends. De daarbij behorende drijvende krachten vormen een interessante basis voor een dialoog dat in type onderwijs gevoerd kan worden. Het trendsjabloon is voor het team "back to the future" dan ook inspirerend en bruikbaar. We zien dat jullie ook al een eerste opzet voor mogelijke scenario's hebben uitgewerkt. We zijn benieuwd welke jullie uiteindelijk gaan uitwerken in quest 2.
BeantwoordenVerwijderenMooi vinden wij ook de wijze waarop de trends, de drijvende krachten en de relevantie voor het onderwijs met elkaar in verband zijn gebracht. Het vormt een kloppend geheel. We hadden het verder ook interessant gevonden om te lezen wat de aanleiding is dat jullie juist voor deze trends hebben gekozen.
Groetjes en succes verder!
team "back-to-the-future"